Cây Bồ Quân

Trong khu vườn ký ức của nhiều người thuộc thế hệ 7x, 8x, và đầu 9x, có những loại quả không cao sang, không đắt tiền nhưng lại chiếm một vị trí không thể thay thế. Đó là những thức quà của bà, của mẹ, của những buổi trưa hè trốn ngủ. Và trong số đó, không thể không nhắc đến Cây Bồ Quân, một loài cây dân dã với những chùm quả nhỏ xinh, mang hương vị chua ngọt đặc trưng đã trở thành một phần ký ức ngọt ngào.

Với nhiều tên gọi khác nhau như hồng quân, mùng quân hay bù quân, loài cây này từng là một phần quen thuộc của nhiều khu vườn quê. Ngày nay, dù không còn phổ biến như xưa, cây bồ quân vẫn được nhiều người tìm kiếm để trồng lại, không chỉ để ăn quả, mà còn để tìm về một góc bình yên của tuổi thơ.

Cây bồ quân là gì? Giới thiệu về loài cây dân dã

Cây bồ quân có tên khoa học là Flacourtia jangomas hoặc Flacourtia indica, thuộc họ Liễu (Salicaceae). Đây là một loài cây bụi lớn hoặc cây gỗ nhỏ, có nguồn gốc từ các vùng nhiệt đới của châu Á và châu Phi.

Những đặc điểm hình thái dễ nhận biết:

• Thân cây: Thân cây bồ quân là thân gỗ, có thể cao từ 3 đến 10 mét. Vỏ cây có màu xám, khá nhẵn khi còn non và có thể trở nên xù xì hơn khi về già. Cành cây thường khẳng khiu và đôi khi có gai, đặc biệt là trên các cây mọc hoang dã.

• Lá cây: Lá bồ quân có hình bầu dục hoặc hình trứng, mọc so le. Lá non có màu hơi hồng hoặc xanh nõn chuối rất đẹp mắt, khi già chuyển sang màu xanh đậm.

• Hoa: Hoa bồ quân khá nhỏ, có màu trắng hoặc xanh lục nhạt, mọc thành từng chùm ở nách lá. Hoa có mùi thơm nhẹ, thường nở vào cuối mùa xuân, đầu mùa hè.

• Quả: Đây là bộ phận giá trị và được yêu thích nhất. Quả bồ quân có hình tròn xoe, kích thước tương đương quả nho hoặc lớn hơn một chút. Quả non có màu xanh, khi bắt đầu chín sẽ chuyển mình từ màu xanh sang ửng hồng, rồi đỏ mận và cuối cùng là tím thẫm hoặc gần như đen khi đã chín mọng.

Quả bồ quân – hương vị khó quên của tuổi thơ

Điều làm nên sự đặc biệt của quả bồ quân chính là hương vị và cách thưởng thức độc đáo của nó.

• Hương vị đa tầng: Khi vừa hái xuống, quả bồ quân thường có vị chua chua, chát chát nhẹ. Nhưng sau khi được “xử lý”, quả sẽ mang một hậu vị ngọt thanh rất đặc trưng, kèm theo mùi thơm dịu nhẹ. Thịt quả mềm, mọng nước, bên trong có chứa vài hạt nhỏ.

• Nghệ thuật “vò” quả: Bí quyết để quả bồ quân trở nên ngon hơn nằm ở công đoạn “vò”. Người ta thường cho cả chùm quả vào lòng bàn tay, xoa nhẹ và lăn đều. Hành động này giúp cho quả mềm hơn, giảm bớt vị chát và làm cho vị ngọt trở nên đậm đà hơn. Đây chính là cái thú vị, là cả một bầu trời ký ức của những đứa trẻ quê ngày xưa. Cảm giác được tự tay vò cho quả mềm đi rồi mới thưởng thức thật khó quên.

Những công dụng tuyệt vời của cây bồ quân

Không chỉ là một loại quả ăn vặt, cây bồ quân còn mang lại nhiều lợi ích khác.

Giá trị dinh dưỡng và y học cổ truyền
Quả bồ quân chứa nhiều vitamin, đặc biệt là vitamin C, và các khoáng chất có lợi cho sức khỏe. Theo y học cổ truyền, quả bồ quân có vị chua ngọt, tính bình, có tác dụng:

• Hỗ trợ tiêu hóa, giúp ăn ngon miệng.

• Quả xanh có vị chát, được dùng để hỗ trợ điều trị tiêu chảy.

• Vỏ cây và lá cũng được sử dụng trong một số bài thuốc dân gian để chữa các bệnh ngoài da.
  (Lưu ý: Các thông tin y học chỉ mang tính tham khảo, cần hỏi ý kiến của bác sĩ hoặc thầy thuốc khi sử dụng.)

Bồ quân ngâm rượu
Đây là một cách sử dụng rất phổ biến. Quả bồ quân chín được rửa sạch, để ráo nước rồi đem ngâm với rượu trắng và một ít đường phèn. Sau khoảng 3-4 tháng, rượu sẽ chuyển sang màu đỏ tím rất đẹp, có mùi thơm và vị chua ngọt dễ uống. Rượu bồ quân được cho là có tác dụng kích thích tiêu hóa, tốt cho sức khỏe nếu dùng với liều lượng vừa phải.

Cây cảnh quan và bóng mát
Với tán lá xanh mát và không quá lớn, cây bồ quân cũng là một lựa chọn tốt để trồng làm cây cảnh, cây bóng mát trong sân vườn. Cây không đòi hỏi nhiều diện tích, lại ít sâu bệnh nên rất phù hợp với các khu vườn gia đình.

Hướng dẫn trồng và chăm sóc cây bồ quân tại nhà

Một trong những ưu điểm lớn nhất của cây bồ quân là cực kỳ dễ tính. Cây gần như có thể tự sinh trưởng mà không đòi hỏi nhiều công sức chăm sóc.

• Nhân giống: Cây bồ quân chủ yếu được nhân giống bằng hạt. Hạt lấy từ quả chín, rửa sạch, phơi khô rồi đem gieo trực tiếp vào đất ẩm. Hạt sẽ nảy mầm sau vài tuần.

• Chọn đất và vị trí: Cây không kén đất, có thể trồng trên nhiều loại đất khác nhau từ đất thịt, đất cát pha đến đất sỏi đá, miễn là có khả năng thoát nước tốt để tránh úng rễ. Cây ưa nắng, nên trồng ở những vị trí có thể nhận được nhiều ánh sáng mặt trời.

• Kỹ thuật trồng: Đào hố trồng lớn hơn bầu cây, bón lót một ít phân chuồng hoai mục. Đặt cây con vào, lấp đất và tưới đẫm nước.

• Chăm sóc:

  • Tưới nước: Cây có khả năng chịu hạn rất tốt. Chỉ cần tưới nước thường xuyên trong giai đoạn đầu mới trồng và vào những đợt khô hạn kéo dài. Khi cây đã trưởng thành, nó gần như không cần tưới.

  • Bón phân: Cây không yêu cầu dinh dưỡng cao. Bạn chỉ cần bón một ít phân hữu cơ hoặc NPK mỗi năm một lần vào đầu mùa mưa là đủ để cây phát triển tốt và cho quả sai.

  • Cắt tỉa: Thỉnh thoảng cắt bỏ những cành khô, cành bị sâu bệnh hoặc những cành mọc yếu để tán cây được thông thoáng.

  • Sâu bệnh: Cây bồ quân rất khỏe và có sức đề kháng cao, rất hiếm khi bị sâu bệnh hại tấn công.

Cây bồ quân không chỉ là một loài cây ăn quả. Nó là một chiếc vé đưa ta quay trở về với miền ký ức tuổi thơ trong trẻo, với khu vườn của bà, với những buổi chiều đầy nắng và tiếng cười. Trồng một cây bồ quân trong vườn nhà ngày nay không chỉ để thưởng thức hương vị dân dã, mà còn là để gìn giữ một nét đẹp văn hóa, một phần ký ức ngọt ngào đang dần phai nhạt theo nhịp sống hiện đại. Nếu bạn đang tìm kiếm một loài cây dễ trồng, ít chăm sóc và mang đầy ý nghĩa, cây bồ quân chắc chắn là một lựa chọn không thể tuyệt vời hơn.